Suudi Arabistan'a İhracat: SASO Sertifikası ve SABER Süreci

SASO ve SABER Sistemi Nasıl Çalışır?

trade.gov'un Suudi Arabistan standartları rehberine göre SASO, Ocak 2018'de önceki sertifika sistemini (CoC) kaldırarak SABER adlı elektronik bir platform başlattı; bu platform Temmuz 2018'den itibaren Suudi Arabistan'a giren tüm ithal ürünler için zorunlu hale geldi. SGS'nin açıkladığına göre SABER, SASO tarafından geliştirilen ve Suudi gümrük sistemi FASAH ile tam entegre çalışan bir platform; ithalatçılar, SASO onaylı sertifikasyon kuruluşları ve Suudi gümrük yetkilileri bu sistem üzerinden birbirine bağlanıyor. Sisteme sadece Suudi Arabistan'da geçerli ticari sicile sahip ithalatçılar kayıt olabiliyor — yani ihracatçı değil, Suudi tarafındaki alıcı bu süreci başlatmak zorunda.

İki Aşamalı Sertifika: PCoC ve Shipment Certificate

QIMA'nın süreç özetine göre SABER'de iki ayrı sertifika gerekiyor: Ürün Uygunluk Sertifikası (Product Certificate of Conformity - PCoC), bir yıl geçerli ve ürün tanımı, GTİP kodu, üretici ve menşe ülke parametrelerine göre düzenlenir; her bir parametre farklıysa ayrı bir PCoC gerekir. İkincisi, her bir sevkiyat için ayrı düzenlenen Sevkiyat Sertifikası (Shipment Certificate of Conformity - SCoC); Intertek'in belirttiğine göre bu sertifika, o sevkiyata özel olarak geçerlidir ve ilgili ürün için geçerli bir PCoC bulunup bulunmadığının doğrulanmasıyla verilir. trade.gov'a göre düzenlenmemiş (non-regulated) ürünlerde ithalatçı, kendi beyanı (self-declaration) ile de ilerleyebilir.

Sertifikasyon süresi ve maliyeti, ürün tipine ve seçilen sertifikasyon kuruluşuna (SASO tarafından yetkilendirilmiş bir denetim/test şirketi) göre değişir; basit, düzenlenmemiş ürünlerde süreç birkaç gün içinde tamamlanabilirken, test raporu gerektiren teknik ürünlerde bu süre birkaç haftaya kadar uzayabilir. İlk kez başvuran bir ihracatçı için pratik öneri, ürünün hangi SASO teknik düzenlemesine (TR) girdiğini ve bu düzenlemenin hangi test/rapor taleplerini içerdiğini üretim planlamasından önce netleştirmektir; aksi halde test raporu beklerken sevkiyat tarihi gecikebilir ve alıcıyla yapılan teslim tarihi taahhüdü riske girer.

Hangi Ürünler Kapsamda, Etiketleme Nasıl Olmalı?

SASO'nun düzenlediği teknik standartlar (TR); elektrikli cihazlar, tekstil, inşaat malzemeleri ve otomotiv ürünleri gibi geniş bir yelpazeyi kapsıyor. trade.gov'un rehberine göre özellikle gıda ürünleri, kişisel bakım ürünleri, sağlık ürünleri ve ilaçlarda etiketleme kuralları çok sıkı: ürün adı, menşe ülke, içerik, üretici bilgisi, üretim/son kullanma tarihi ve kullanım talimatlarının Arapça ve İngilizce olarak etikette yer alması gerekiyor (numune olarak gönderilen ürünlerde en azından İngilizce etiket şart). Ayrıca GCC üyesi ülkelerin ortak sertifikası olan G-Mark de, özellikle oyuncak ve elektrikli/elektronik ürünlerde Suudi Arabistan dahil tüm Körfez pazarına giriş için gerekebiliyor.

Gıda, ilaç, kozmetik ve tıbbi cihaz gibi ürünlerde SASO'nun yanında bir başka otorite de devreye girer: SFDA (Saudi Food and Drug Authority). SFDA, bu ürün gruplarında kendi kayıt ve onay sistemini işletir ve bu sistem SABER'den ayrı ilerler; yani gıda ürünü ihraç eden bir firma, hem SABER üzerinden genel uygunluk sertifikasyonunu hem de SFDA'nın ürün kaydını tamamlamak zorunda kalabilir. Bu iki sistemin birbirine karıştırılması, özellikle gıda ve kozmetik ihracatçılarının sık yaptığı bir hatadır; ürün hangi otoritenin kapsamına giriyorsa süreç baştan o otoritenin gereksinimlerine göre planlanmalıdır.

Sertifikasız Gönderimde Ne Olur?

trade.gov'un uyarısına göre SASO standartlarına uymayan ürünler, Suudi liman girişindeki kalite kontrol laboratuvarları tarafından reddedilebiliyor; bu durumda ürün menşe ülkeye geri gönderilir veya ithalatçının masrafı karşılığında imha edilir. QIMA'ya göre Sevkiyat Sertifikası olmayan uyumsuz sevkiyatlar doğrudan re-export (geri gönderim) işlemine tabi tutuluyor. Bu nedenle Suudi Arabistan'a ilk kez ihracat yapacak bir üretici için en önemli adım, sözleşme imzalanmadan önce alıcıyla birlikte ürünün SASO'nun düzenlemesine (regulated) girip girmediğini SABER sistemi üzerinden teyit etmektir; bu kontrol, HS/GTİP koduna göre sistem tarafından otomatik yapılabiliyor.

Sertifikasyon maliyetinin dağılımı da süreç planlamasında netleştirilmesi gereken bir konudur. PCoC ve SCoC başvuru ücretleri genellikle SABER hesabı üzerinden ilerleyen ithalatçı tarafından ödenir; ancak ürün testi, numune gönderimi veya laboratuvar analizi gibi ihracatçı tarafında oluşan maliyetler ayrı bir müzakere konusudur ve genellikle sözleşme öncesi tekliflere dahil edilmesi gerekir. Ayrıca bir ürünün formülasyonu, ambalajı veya üretici bilgisi değiştiğinde mevcut PCoC geçerliliğini kaybeder ve yeni bir sertifika başvurusu gerekir; bu yüzden küçük bir ürün değişikliği planlayan ihracatçının, değişiklik öncesinde ithalatçıyla birlikte SABER sistemini güncellemesi, sevkiyat sırasında sertifika geçersizliğiyle karşılaşma riskini önler.

İhracatçının Hazırlık Sürecinde Yapması Gerekenler

Suudi Arabistan'a ilk kez ihracat yapacak bir üretici için en kritik adım, sözleşme imzalanmadan önce ürünün GTİP koduna göre SASO'nun düzenlemesine (regulated) girip girmediğini SABER sistemi üzerinden kontrol etmektir. Bu kontrol genellikle Suudi tarafındaki ithalatçı aracılığıyla yapılır, ancak ihracatçının da süreci bilmesi, teklif hazırlarken sertifikasyon süresini ve maliyetini fiyatlandırmaya dahil etmesini sağlar.

İkinci adım, teknik dosyanın önceden hazırlanmasıdır. PCoC başvurusu sırasında ürün bileşimi, test raporları, üretim standartları ve menşe belgeleri gibi destekleyici dokümanlar talep edilir; bu belgeler üretim sürecinin bir parçası olarak zaten mevcutsa sertifikasyon süreci haftalar değil günler sürebilir. Üçüncü adım ise etiketleme uyumudur: ürün etiketinin Arapça ve İngilizce olarak, menşe ülke, içerik ve son kullanma bilgilerini eksiksiz içerecek şekilde baskıya girmeden önce ithalatçı ile teyit edilmesi, sevkiyat sonrasında etiket nedeniyle oluşabilecek reddi önler.

Son olarak, SASO standartlarının zaman zaman güncellendiği unutulmamalıdır; bir önceki sevkiyatta geçerli olan PCoC, standart güncellemesi sonrası yeniden değerlendirmeye alınabilir. Bu yüzden Suudi Arabistan'a düzenli ihracat yapan firmaların, her yeni sipariş öncesinde ithalatçıdan güncel SABER durumunu teyit etmesi, limanda sürpriz bir reddetme riskini önemli ölçüde azaltır.

Sonuç olarak Suudi Arabistan pazarına giriş, doğru hazırlıkla yönetilebilir bir süreçtir; riskli olan kısım, sertifikasyonun sevkiyattan sonra fark edilmesidir. İthalatçı ile erken ve şeffaf bir iletişim kurup SABER sürecinin sorumluluklarını (hangi belgeyi kim hazırlayacak, hangi masrafı kim karşılayacak) sözleşme aşamasında netleştiren bir ihracatçı, bu büyük ve kârlı pazarda gümrükte bekleme veya geri gönderim riskini büyük ölçüde ortadan kaldırır.

Sertifikasyon maliyetinin kim tarafından karşılanacağı da sözleşmede netleştirilmesi gereken bir konudur. PCoC ve SCoC başvuru ücretleri genellikle ithalatçı tarafından ödenir çünkü süreç ithalatçının SABER hesabı üzerinden ilerler; ancak test raporu, numune gönderimi veya teknik dosya hazırlığı gibi ihracatçı tarafında oluşan maliyetler ayrı bir müzakere konusudur. Bu maliyet paylaşımının teklif aşamasında açıkça yazılması, sevkiyat öncesinde "bu masrafı kim öder" tartışmasını önler.

Yeni başlayan bir ihracatçı için pratik öneri, ilk Suudi Arabistan siparişinde sertifikasyon sürecini bizzat takip etmek ve ithalatçıdan SABER sistemindeki başvuru durumunu ekran görüntüsüyle paylaşmasını istemektir; bu şeffaflık, sürecin gerçekten ilerleyip ilerlemediğini teyit eder.

Bu titizlik, sadece ilk sevkiyatı kurtarmakla kalmaz; Suudi pazarında düzenli ve sorunsuz tedarikçi olarak tanınmanın da temelini oluşturur.

Kısacası SASO/SABER süreci karmaşık görünse de, aslında öngörülebilir ve sistematik bir yapıya sahiptir; bu yapıyı erken öğrenen ve ithalatçıyla şeffaf çalışan bir ihracatçı için Suudi Arabistan, bölgenin en büyük ve en istikrarlı talep kaynaklarından biri haline gelir.