Kargo Sigortasında Institute Cargo Clauses A/B/C Farkı

ICC(C): Asgari Teminat

ICC(C), yalnızca büyük felaket niteliğindeki riskleri kapsar: yangın, patlama, geminin batması/karaya oturması/devrilmesi, kara taşıtının devrilmesi/raydan çıkması, çarpışma ve genel averya. Su hasarı, hırsızlık, teslim edilememe gibi riskler bu teminatın dışındadır.

CIF Incoterm'inde satıcının sağlamak zorunda olduğu asgari teminat budur; alıcı daha geniş bir teminat istiyorsa bunu sözleşmede açıkça belirtmesi ve genelde satıcıya ek prim ödemesi gerekir. Bu asgari standardın ne kadar sınırlı olduğunu bilmeyen alıcılar, CIF'in 'sigortalı' kelimesine güvenip gerçek kapsamı sorgulamadan sözleşme imzalayabilir.

ICC(B): Orta Seviye

ICC(B), C listesine ek olarak deprem, yanardağ patlaması, yıldırım, yıkanıp denize gitme (washing overboard) ve dış kaynaklı su girişini (deniz/nehir/göl suyu) ekler. Torbalı emtia, yarı mamul veya dökme yük gibi fiziksel çevre risklerine açık ama hırsızlık riski düşük kabul edilen yüklerde tercih edilir.

Bu seviye, maliyeti ICC(A)'dan daha düşük tutarken C'ye göre belirgin bir ek güvence sağladığı için, bazı ihracatçılar tarafından 'orta yol' çözüm olarak tercih edilir; ancak hırsızlık riski yüksek güzergahlarda bu seviye yine de yetersiz kalabilir.

ICC(A): Tüm Riskler

ICC(A), açıkça hariç tutulanlar (savaş, grev, kusurlu ambalaj, gecikme, inherent vice, sigortalının kasti kusuru) dışında kalan tüm fiziksel kayıp/hasar risklerini kapsar; hırsızlık ve teslim edilememe de dahildir. Elektronik, ilaç, yüksek değerli tüketim malı gibi hem fiziksel hasara hem çalınmaya açık yüklerde önerilen standarttır.

Incoterms 2020'de CIP teriminde satıcının sağlaması gereken asgari teminat ICC(A)'dır — bu, CIF'teki ICC(C) asgari şartından önemli bir farktır ve CIP'in CIF'e göre alıcı tarafında neden daha çok tercih edildiğini açıklayan temel nedenlerden biridir.

Hangi Seviye Hangi Riski Gerçekte Kapsamaz?

Üç seviyenin hiçbiri savaş/grev/karışıklık risklerini otomatik kapsamaz; bunlar ayrı bir klozla (War and Strikes) ek prim karşılığında eklenir. Hiçbiri gecikme kaynaklı zararı, kusurlu/yetersiz ambalajlamadan doğan hasarı veya malın doğal bozulmasını (inherent vice) kapsamaz.

Bu nedenle 'sigortalıyım' demek, otomatik olarak 'her riske karşı korunuyorum' anlamına gelmez; poliçenin hangi klozla yazıldığını ve hangi ek klozların eklendiğini kontrol etmek gerekir. Özellikle siyasi açıdan hassas güzergahlarda sevkiyat yapan ihracatçılar için War and Strikes klozunun ayrıca eklenip eklenmediği, standart ICC seviyesinden bile daha kritik bir sorudur.

Doğru Seviye Nasıl Seçilir?

Ürünün değeri, kırılganlığı, hedef pazarın hırsızlık/doğal afet riski ve taşıma süresi, hangi ICC seviyesinin yeterli olacağını belirleyen temel faktörlerdir. Düşük değerli, dökme ve dayanıklı bir emtia için ICC(C) yeterli olabilirken, aynı seviye yüksek değerli bir elektronik sevkiyatı için ciddi bir risk açığı bırakır.

Prim farkının, olası bir tam hasarın maliyetine kıyasla genelde çok küçük kaldığı unutulmamalı; bu yüzden 'biraz daha az prim öderim' mantığıyla düşük bir teminat seviyesi seçmek, kısa vadede küçük bir tasarruf, uzun vadede büyük bir risk anlamına gelebilir.

Poliçe Metninde Başka Hangi Maddelere Dikkat Edilmeli?

ICC seviyesinin dışında, poliçenin 'warehouse to warehouse' kapsamının gerçekten malın tüm yolculuğunu (fabrika çıkışından alıcı deposuna kadar) kapsayıp kapsamadığı, deductible/muafiyet tutarının ne olduğu ve sigorta bedelinin CIF değerine ek olarak ne kadar bir yüzdeyi (kâr marjı payını) içerdiği ayrıca kontrol edilmelidir.

Bazı poliçeler belirli ülkelere veya belirli taşıma modlarına (örneğin kara taşıması) sınırlama getirebilir; bu kısıtlamaların fark edilmemesi, sevkiyatın bir bölümünün fiilen sigortasız kalmasına yol açabilir. Poliçe teklifini kabul etmeden önce, sevkiyatın tam güzergahının her bir bacağının poliçe kapsamında olduğunun teyit edilmesi önerilir.

Hasar Talebinde Hangi Kloz Hangi Sonucu Verir?

Aynı hasar senaryosu, farklı ICC seviyelerinde tamamen farklı sonuçlar doğurabilir: örneğin konteynerin limanda beklerken hırsızlığa uğraması, ICC(A) poliçesinde tazminatla sonuçlanırken, ICC(B) veya ICC(C) poliçesinde reddedilir çünkü hırsızlık bu seviyelerde teminat dışıdır. Bu fark, poliçe seçiminin sadece teorik değil, çok pratik bir sonucu olduğunu gösterir.

İhracatçının hangi seviyeyi seçtiğini net olarak bilmesi ve bu bilgiyi alıcıyla da paylaşması, ileride 'sigortalıydık ama ödeme alamadık' şeklindeki hayal kırıklığını önler; sigorta, satın alındığı anda değil, hasar anında test edilen bir üründür. Bu yüzden deneyimli ihracatçılar, yeni bir ürün kategorisine veya yeni bir pazara ilk sevkiyatı yapmadan önce, o kategori için tipik olarak hangi ICC seviyesinin kullanıldığını sektördeki benzer firmalardan veya sigorta brokerinden öğrenmeyi, kendi varsayımına güvenmek yerine tercih eder.

Sigorta Brokeri ile Çalışmanın Faydası Nedir?

Doğrudan bir sigorta şirketinden poliçe almak yerine bağımsız bir sigorta brokeri ile çalışmak, ihracatçıya birden fazla şirketin tekliflerini karşılaştırma ve kendi ürün/rota profiline en uygun klozu seçme imkanı verir. Broker, genelde poliçe metnindeki ince baskı maddelerini de ihracatçı adına inceler ve sorunlu klozları önceden işaret eder.

Özellikle ilk kez büyük hacimli bir sigorta ihtiyacı doğan firmalar için, brokerin deneyimi, hangi ICC seviyesinin ve hangi ek klozların (savaş, grev, özel ambalaj şartı) gerçekte gerekli olduğunu belirlemede, sadece fiyat karşılaştırmasından daha değerli bir rehberlik sağlar; bu danışmanlık maliyeti, genelde önlediği potansiyel kayıpla kıyaslandığında küçük kalır. Uzun vadede bu ilişki, sadece yıllık poliçe yenileme döneminde değil, her yeni pazar veya ürün kategorisi eklendiğinde başvurulan sürekli bir danışmanlık kaynağına dönüşür.

Toplu (Blanket) Poliçe Nedir?

Düzenli ve sık sevkiyat yapan ihracatçılar için her sevkiyatı tek tek sigortalamak yerine, belirli bir dönem (genelde 1 yıl) için tüm sevkiyatları önceden tanımlanmış koşullarla kapsayan bir toplu (open cover/blanket) poliçe daha pratik ve genelde daha ucuzdur; bu poliçe, her sevkiyat öncesi ayrı başvuru yapma ihtiyacını ortadan kaldırır.

Toplu poliçenin avantajı sadece operasyonel kolaylık değildir; sigorta şirketi, yıllık toplam hacme göre fiyatlandırma yaptığından, tek tek sevkiyat bazlı poliçelere kıyasla genelde daha rekabetçi bir prim sunar. İhracatçının yıllık sevkiyat hacmini öngörebildiği durumlarda bu seçeneği değerlendirmesi önerilir.

Alıcının Talep Ettiği Teminat Seviyesine Nasıl Uyulur?

Bazı alıcılar, özellikle kurumsal veya büyük ölçekli alıcılar, satın alma sözleşmesinde belirli bir ICC seviyesini (genelde ICC-A) açıkça şart koşar; bu durumda ihracatçının kendi tercihinden bağımsız olarak, sözleşmeye uygun teminat seviyesini sağlaması gerekir.

Bu şartın proforma fatura aşamasında net olarak görülmesi ve prim maliyetinin fiyatlandırmaya dahil edilmesi, sonradan 'alıcı istediği seviyeyi karşılamadık' şeklindeki bir sözleşme ihlali riskini önler; özellikle büyük kurumsal alıcılarla çalışan ihracatçıların bu şartı standart bir kontrol listesi maddesi haline getirmesi önerilir.

Pratikte sıkça karşılaşılan bir hata, ihracatçının kendi ürünü için 'bu zaten sağlam, ICC(C) yeterli' diye düşünüp düşük teminat seçmesi, ancak akreditif şartında veya satış sözleşmesinde ICC(A) ya da en az ICC(B) açıkça talep edilmiş olmasıdır; bu uyumsuzluk fark edildiğinde ya poliçe yeniden düzenlenmek zorunda kalır ya da belge ibrazında banka tarafından reddedilir. Bu nedenle poliçe satın alınmadan önce sözleşme ve akreditif metninin sigorta klozuyla ilgili maddesi tek tek okunmalı, talep edilen asgari teminat seviyesi, poliçede yazan seviyeyle karşılaştırılmalıdır. Düzenli olarak farklı alıcılarla ve farklı sözleşme şartlarıyla çalışan ihracatçılar için, her sevkiyat öncesi bu kontrolü yapan kısa bir dahili kontrol listesi oluşturmak, son dakika poliçe değişikliği zorunluluğunu önler.